Во последната деценија, прашањето за платите во Македонија станува сè поактуелно. Иако минималната и просечната плата континуирано растат, граѓаните често имаат чувство дека реалниот животен стандард не се подобрува со исто темпо.
Причината лежи во односот меѓу растот на платите и растот на трошоците за живот. Според последните податоци, минималната нето плата во Македонија изнесува околу 26.046 денари, по најновото законско усогласување. Во исто време, просечната нето плата достигна околу 43.050 денари. Ова значи дека просечната плата е приближно 1,6 пати повисока од минималната плата.
Сепак, за споредба, синдикалната минимална потрошувачка кошничка за четиричлено семејство изнесува околу 62.691 денари месечно, што покажува дека дури и просечната плата често не е доволна за покривање на основните трошоци.
Порастот на минималната плата низ бројки
Минималната плата во Македонија значително се зголеми во последните години. На пример:
- 2017 година – околу 12.000 денари
- 2020 година – околу 14.500 денари
- 2022 година – околу 18.000 денари
- 2024–2026 година – над 26.000 денари
Тоа значи дека за помалку од една деценија, минималната плата се зголеми повеќе од двојно. Растеше и просечната плата, но растеа и трошоците.
Влијанието врз просечната плата
Зголемувањето на минималната плата има директен ефект врз целата структура на платите во економијата. Кога се зголемува минималецот, работодавачите мора да ги прилагодат платите на најнископлатените работници. За да се задржи хиерархијата на платите, често се зголемуваат и останатите плати. Тоа постепено ја крева и просечната плата во економијата. Токму затоа, во последните десет години и просечната плата во Македонија бележи значителен раст.
Соодносот помеѓу растот на платите и трошоците за живот
Иако платите растат, трошоците за живот растат уште побрзо. Поскапувањата на храната, енергенсите, транспортот и поскапувањата за домување значително го намалуваат реалниот ефект од зголемувањето на платите. Затоа, многу економисти укажуваат дека треба да се следи не само номиналниот раст на платите, туку и реалната куповна моќ.
Споредба со други држави
За подобро разбирање на ситуацијата, корисно е да се направи споредба со други европски земји.
Во Србија, минималната плата е околу 400–450 евра, додека просечната плата е околу 850–900 евра. Во Германија, минимална плата, изразена преку платен работен час е околу 12–12,5 евра по час или над 2.000 евра месечна бруто плата. Во однос на просечната плата, таа изнесува над 3.500–4.000 евра месечно. Ваквата разлика го нагласува јазот меѓу платите во Западна Европа и земјите од Балканот.
Што покажува односот меѓу платите и трошоците?
Во Македонија се појавува парадокс во кој платите растат но и трошоците растат со слично или поголемо темпо. Тоа значи дека за многу граѓани, реалниот животен стандард се менува многу бавно и тоа ретко во позитивна насока за граѓаните.
Зголемувањето на минималната плата во Македонија е важен чекор за подобрување на животниот стандард и за намалување на јазот во износот на платите. Сепак, вистинскиот ефект зависи од тоа дали растот на платите ќе биде побрз од растот на трошоците за живот.
Без поголема продуктивност, инвестиции и економски раст, зголемувањето на платите само по себе не може целосно да го реши прашањето на животниот стандард.
